O CITENI estuda os desafíos ambientais e operativos da descarbonización marítima

A Coruña, 9 de febreiro de 2026. – O transporte marítimo atravesa un momento decisivo. Responsable de aproximadamente o 3 % das emisións globais de gases de efecto invernadoiro, o sector está chamado a reducir de maneira significativa a súa pegada climática nas próximas décadas. Para iso, están a incorporarse novos combustibles alternativos que permiten diminuír as emisións de CO₂ e outros contaminantes, aínda que a súa implementación presenta desafíos técnicos e de seguridade que requiren análises detalladas.

Para estudar estes retos, o Grupo de Enxeñaría Enerxética (INGEN) do Centro de Investigación en Tecnoloxías Navais e Industriais (CITENI), con sede no Campus Industrial de Ferrol, analizou de forma integral o comportamento de distintos combustibles alternativos —metano, metanol, amoníaco e hidróxeno— desde a perspectiva da eficiencia enerxética, as emisións contaminantes e os riscos operativos.

O grupo desenvolve a súa actividade investigadora na Escola Técnica Superior de Náutica e Máquinas (ETSNM) da Universidade da Coruña (UDC). Entre os seus membros atópase José Miguel Mahía, cuxa tese investiga a descarbonización marítima a través dun doutoramento industrial en colaboración con CT Ingenieros.

Máis alá do CO₂: o problema das emisións invisibles

O traballo, que se desenvolveu conxuntamente coa Escola Superior Náutica Infante D. Henrique de Lisboa durante unha estadía internacional do investigador, amplía a análise sobre o impacto ambiental dos combustibles alternativos no transporte marítimo.

Un dos principais resultados do estudo é que a descarbonización non pode medirse unicamente en termos de dióxido de carbono. Aínda que combustibles como o amoníaco ou o hidróxeno non emiten CO₂ durante a súa combustión, si poden xerar óxidos de nitróxeno (NOₓ), gases responsables da chuvia ácida e de impactos negativos sobre a saúde e os ecosistemas.

A investigación demostra que, sen tecnoloxías de control adecuadas, estas emisións poden ser elevadas. Entre esas tecnoloxías destaca o sistema de SCR (Selective Catalytic Reduction ou redución catalítica selectiva), un dispositivo instalado nos sistemas de escape que transforma os NOₓ en nitróxeno e vapor de auga mediante unha reacción química coa axuda dun catalizador. En ausencia destes sistemas, combustibles neutros en carbono poden seguir tendo un impacto ambiental significativo.

“Ser neutro en CO₂ non significa ser completamente inocuo”, explica Mahía. “Se non se controlan outros contaminantes, podemos substituír un problema por outro”.

Como se mide a eficiencia dun buque?

Para avaliar o impacto real de cada combustible, o equipo aplicou varios indicadores utilizados pola Organización Marítima Internacional (OMI). Entre eles atópanse o EEDI (Energy Efficiency Design Index), que mide a eficiencia enerxética do deseño dun buque; o EEOI (Energy Efficiency Operational Indicator), que avalía o seu rendemento en operación; e o CII (Carbon Intensity Indicator), que clasifica a intensidade das emisións de carbono dos barcos en función da súa actividade.

Ademais, incorporouse a análise económica das emisións baixo o sistema de comercio de emisións da Unión Europea (EU ETS), que establece un custo por tonelada de CO₂ emitida.

Os resultados mostran que o metano ofrece actualmente o equilibrio máis sólido entre a redución de emisións e a viabilidade técnica, con descensos das emisións de CO₂ superiores ao 30 % respecto aos combustibles tradicionais. O metanol presenta un comportamento intermedio e elimina as emisións de xofre. En cambio, aínda que o amoníaco e o hidróxeno eliminan o CO₂, requiren medidas adicionais para controlar os NOₓ e unha maior adaptación tecnolóxica.

Seguridade a bordo: un factor determinante

Máis aló do impacto ambiental, a investigación analiza tamén os riscos asociados a fugas, incendios e explosións. Cada combustible presenta un perfil distinto.

O metano implica riscos térmicos en caso de incendio, pero con baixa toxicidade. O metanol mantense estable a temperatura ambiente e o seu comportamento en caso de fuga é máis predicible, aínda que, ao mesturarse con auga en determinadas proporcións, pode seguir mantendo a súa capacidade de combustión. O amoníaco salienta pola súa alta toxicidade: unha fuga pode xerar nubes perigosas capaces de desprazarse varios quilómetros, con efectos graves para a tripulación e a contorna. O hidróxeno, pola súa banda, presenta o maior risco en termos de explosividade. É extremadamente inflamable, e pode entrar en ignición por si mesmo baixo determinadas condicións e xerar detonacións violentas en espazos confinados como salas de máquinas ou compartimentos técnicos.

“A sustentabilidade non pode medirse só en toneladas de CO₂ evitadas”, sinala Mahía. “A seguridade da tripulación e a adaptación dos buques ás características de cada combustible son igual de importantes para que a transición enerxética sexa viable”.

Adaptación tecnolóxica e regulación internacional

As conclusións apuntan a que o metano e o metanol poden desempeñar un papel relevante como combustibles de transición, mentres que o hidróxeno e o amoníaco requiren un maior desenvolvemento tecnolóxico, melloras nos sistemas de almacenamento e ventilación, e unha evolución do marco normativo internacional.

Os resultados subliñan ademais a necesidade de desenvolver mecanismos reguladores máis amplos, que non só penalicen as emisións de CO₂, senón que tamén incorporen de maneira efectiva outros contaminantes como os NOₓ, para evitar que a descarbonización derive en novos problemas ambientais.

Publicacións científicas e colaboración internacional

Esta liña de traballo deu lugar a dúas publicacións recentes en revistas científicas internacionais do grupo MDPI. A primeira, publicada en Gases, leva por título “Impact of Alternative Fuels on IMO Indicators” e está asinada por José Miguel Mahía e os directores da súa tese, Ignacio Arias e Manuel Romero. Nela analízase como os combustibles alternativos inflúen nos principais indicadores ambientais da Organización Marítima Internacional (OMI), mediante a avaliación tanto da eficiencia enerxética como das emisións e os actuais baleiros reguladores.

A segunda investigación publicouse en Energies baixo o título “Analysis About the Leaks and Explosions of Alternative Fuels”. Este traballo, froito dunha colaboración internacional, conta ademais coa participación de Sandrina Pereira, da Escola Superior Náutica Infante D. Henrique de Lisboa, e céntrase no comportamento térmico destes combustibles e nos riscos asociados a fugas e explosións.

Ambos os dous estudos reforzan a liña de investigación do grupo INGEN do CITENI, ao achegar ferramentas científicas para avanzar cara a un transporte marítimo descarbonizado, pero tamén ambientalmente responsable e seguro.