Exoesqueletos para coidar a quen coida: a investigación do CITENI, nun proxecto europeo de saúde laboral

A Coruña, 26 de marzo de 2026. – A enxeñaría que se desenvolve no Campus Industrial de Ferrol terá un papel decisivo nun dos novos proxectos europeos que se centran no ámbito dos coidados. O Centro de Investigación en Tecnoloxías Navais e Industriais (CITENI), a través do Laboratorio de Enxeñaría Mecánica (LIM), será o encargado de deseñar e construír os exoesqueletos do proxecto internacional EXOCARE_GNP, financiado polo programa Interreg con fondos Feder.

A iniciativa parte da Escola Universitaria de Relacións Laborais da Coruña (ERLAC), centro adscrito á universidade, e aborda un problema crecente: o elevado número de lesións músculo-esqueléticas que sofren as e os profesionais da sanidade e as persoas coidadoras ao mobilizar pacientes en hospitais, residencias e domicilios.

O proxecto, cun orzamento superior a 1,3 M€, desenvolverase ata 2028. Levarao a cabo un consorcio internacional que reúne entidades sanitarias, centros de investigación e asociacións de Galicia e o norte de Portugal.

Entre as socias do consorcio atópanse a Fundación Escola Universitaria de Relacións Laborais da Coruña, a Universidade da Coruña, a Unidade Local de Saúde do Alto Ave (Portugal) e a Universidade do Minho, xunto a entidades como a Axencia Galega de Coñecemento en Saúde (ACIS), o Servizo Galego de Saúde (Sergas) e a Consellería de Política Social e Igualdade –a través da Dirección Xeral de Persoas con Discapacidade e a Dirección Xeral de Maiores e Atención Sociosanitaria– da Xunta de Galicia. Completan a alianza a Santa Casa da Misericórdia de Riba de Ave e o Digital Transformation CoLAB (DTx CoLAB), en Portugal, e o Clúster Saúde de Galicia (CSG), todos eles organismos comprometidos coa mellora das condicións laborais de quen coida as persoas dependentes.

Do laboratorio aos hospitais: oito prototipos antes de 2027

O equipo de biomecánica do LIM, integrado polos investigadores Javier Cuadrado, Florian Michaud e Urbano Lugrís, ademais do estudante de grao Lucas Porzio, asumirá unha das tarefas centrais do proxecto: deseñar e fabricar oito unidades do prototipo de exoesqueleto que se utilizará nas probas reais.

Os oito exoesqueletos estarán listos para ser avaliados por profesionais en contornas asistenciais durante o último trimestre de 2026, coa colaboración do Servizo Galego de Saúde (Sergas) e a Unidade Local de Saúde do Alto Ave en Portugal, baixo a coordinación do consorcio liderado pola ERLAC.

Tras esa fase de probas, o equipo analizará os resultados e realizará os axustes necesarios para definir a versión final do dispositivo antes de que conclúa o proxecto en 2028.

Un exoesqueleto lixeiro, flexible e pensado para o uso diario

A diferenza doutros desenvolvementos robóticos máis complexos, o dispositivo que se propón será previsiblemente un exoesqueleto pasivo, sen motores, lixeiro e flexible, con materiais téxtiles e estruturas de baixo peso.

A clave está en que o exoesqueleto permita redistribuír as cargas que asume o persoal sanitario e evitar que adopte posturas forzadas ao mobilizar pacientes, para limitar así a presión sobre as vértebras lumbares. Deste xeito, redúcese o risco de lesións que hoxe constitúen a principal causa de baixa laboral no sector.

A proposta conecta cunha traxectoria consolidada do LIM no campo da biomecánica do movemento humano, que comezou en 2007. O grupo traballou anteriormente no desenvolvemento dun exoesqueleto activo para asistir á marcha de persoas con lesión medular, unha experiencia de alta complexidade tecnolóxica, a diferenza da solución que agora se persegue, máis lixeira e accesible, orientada ao ámbito sociosanitario.

Financiamento e compromiso institucional

O Laboratorio de Enxeñaría Mecánica contará con máis de 157 000 € de financiamento europeo, procedente dos fondos Feder, aos que se suma a achega da propia Universidade da Coruña (UDC).

Máis aló das cifras, EXOCARE_GNP sitúa a UDC nunha posición estratéxica dentro da cooperación Galicia-Norte de Portugal, ao combinar o coñecemento social da ERLAC coa enxeñaría avanzada do CITENI no Campus Industrial de Ferrol.

Reducir as lesións, mellorar as condicións laborais e dignificar o traballo de quen coida son os obxectivos finais dunha tecnoloxía que, nos próximos anos, comezará a probarse fóra do laboratorio, en hospitais e residencias desta área xeográfica.

Sobre o LIM

O Laboratorio de Enxeñaría Mecánica (LIM) do CITENI combina a súa experiencia en materia de dinámica de sistemas multicorpo e simulación por ordenador con investigación aplicada en automoción, maquinaria, aplicacións marítimas e biomecánica. Neste último ámbito, o laboratorio desenvolve modelos músculo-esqueléticos, análise do movemento humano e animal, análise de exoesqueletos, órteses activas e sistemas de sensorización aplicables á saúde e a rehabilitación. Desta traxectoria xorde a empresa derivada (spin-off) Motion and Force Engineering Solutions (MFES), que traslada os avances deste laboratorio ao mercado mediante proxectos, servizos e produtos relacionados coa captura e a análise de movemento, a modelaxe e a simulación músculo-esquelética, ademais do deseño e a avaliación de dispositivos asistidos.

+info:

CITENI: https://citeni.udc.es/laboratorios/ingenieria-mecanica-lim/
LIM: https://lim.ii.udc.es/research.es.html
MFES: https://mfes.es/